Verb · Pashto
اوسېدل
wohnen
osedə́l
- Klasse I
- intransitiv
- A1
So funktioniert das Verb auf Paschtu – und was anders ist als im Deutschen
- Zwei Aspekte: Jede Zeit gibt es imperfektiv (Verlauf, Wiederholung, Gewohnheit) und perfektiv (eine einzelne, abgeschlossene Handlung). Das Deutsche kennt diesen Unterschied nicht und übersetzt beide oft gleich.
- Vier Stämme: Präsens und Vergangenheit, jeweils imperfektiv und perfektiv. Alle Formen sind daraus gebaut.
- Ergativ: In der Vergangenheit transitiver Verben steht der Handelnde in der obliquen Form (ما statt زه), und das Verb richtet sich nach dem Objekt – sogar nach dessen Geschlecht. Im Deutschen richtet es sich immer nach dem Subjekt.
- Geschlecht: In der 3. Person der Vergangenheit unterscheidet das Verb männlich und weiblich.
- Betonung: Bei Klasse II trennt allein die Betonung die Aspekte. Die Schrift zeigt sie nicht, die Umschrift mit ´.
- Verneinung: نه nə steht im Perfektiv zwischen wə́- und Stamm (wə́ nə xwrəm), beim Imperativ مه mə. Das Verb steht am Satzende.
Die vier Stämme
imperfektiv
perfektiv
Präsens
اوسېږoseẓ̌–
واوسېږwə́oseẓ̌–
Vergangenheit
اوسېدosed–
واوسېدwə́osed–
Präsens
Präsensstamm + Endung. Das Futur bildet man mit به ba davor: زه به اوسېږم zə ba oseẓ̌əm (imperfektiv) · زه به واوسېږم zə ba wə́oseẓ̌əm (perfektiv).
| Person | imperfektives geschieht, gewohnt | perfektivSubjunktiv: dass …, einmalig |
|---|---|---|
| زهzə · ich | اوسېږمoseẓ̌əmich wohneنه اوسېږمnə oseẓ̌əmich wohne nicht | واوسېږمwə́oseẓ̌əmdass ich wohneو نه اوسېږمwə́ nə oseẓ̌əmdass ich nicht wohne |
| تهtə · du | اوسېږېoseẓ̌edu wohnstنه اوسېږېnə oseẓ̌edu wohnst nicht | واوسېږېwə́oseẓ̌edass du wohnstو نه اوسېږېwə́ nə oseẓ̌edass du nicht wohnst |
| هغهhağa · er/sie | اوسېږيoseẓ̌ier wohntنه اوسېږيnə oseẓ̌ier wohnt nicht | واوسېږيwə́oseẓ̌idass er wohntو نه اوسېږيwə́ nə oseẓ̌idass er nicht wohnt |
| موږmuẓ̌ · wir | اوسېږوoseẓ̌uwir wohnenنه اوسېږوnə oseẓ̌uwir wohnen nicht | واوسېږوwə́oseẓ̌udass wir wohnenو نه اوسېږوwə́ nə oseẓ̌udass wir nicht wohnen |
| تاسېtāse · ihr | اوسېږئoseẓ̌əyihr wohntنه اوسېږئnə oseẓ̌əyihr wohnt nicht | واوسېږئwə́oseẓ̌əydass ihr wohntو نه اوسېږئwə́ nə oseẓ̌əydass ihr nicht wohnt |
| هغویhağuy · sie | اوسېږيoseẓ̌isie wohnenنه اوسېږيnə oseẓ̌isie wohnen nicht | واوسېږيwə́oseẓ̌idass sie wohnenو نه اوسېږيwə́ nə oseẓ̌idass sie nicht wohnen |
Vergangenheit
Intransitiv: Das Verb richtet sich nach dem Subjekt – in der 3. Person auch nach dem Geschlecht.
| Person | imperfektivwar dabei, zu … | perfektivhat … (abgeschlossen) |
|---|---|---|
| زهzə · ich | اوسېدمosedəmich wohnteنه اوسېدمnə osedəmich wohnte nicht | واوسېدمwə́osedəmich habe gewohntو نه اوسېدمwə́ nə osedəmich habe nicht gewohnt |
| تهtə · du | اوسېدېosededu wohntestنه اوسېدېnə osededu wohntest nicht | واوسېدېwə́osededu hast gewohntو نه اوسېدېwə́ nə osededu hast nicht gewohnt |
| هغهhağə · er | اوسېدهosedəer wohnteنه اوسېدهnə osedəer wohnte nicht | واوسېدهwə́osedəer hat gewohntو نه اوسېدهwə́ nə osedəer hat nicht gewohnt |
| هغهhağa · sie | اوسېدهosedaer wohnteنه اوسېدهnə osedaer wohnte nicht | واوسېدهwə́osedaer hat gewohntو نه اوسېدهwə́ nə osedaer hat nicht gewohnt |
| موږmuẓ̌ · wir | اوسېدوoseduwir wohntenنه اوسېدوnə oseduwir wohnten nicht | واوسېدوwə́oseduwir haben gewohntو نه اوسېدوwə́ nə oseduwir haben nicht gewohnt |
| تاسېtāse · ihr | اوسېدئosedəyihr wohntetنه اوسېدئnə osedəyihr wohntet nicht | واوسېدئwə́osedəyihr habt gewohntو نه اوسېدئwə́ nə osedəyihr habt nicht gewohnt |
| هغویhağuy · sie (m.) | اوسېدلosedəlsie wohntenنه اوسېدلnə osedəlsie wohnten nicht | واوسېدلwə́osedəlsie haben gewohntو نه اوسېدلwə́ nə osedəlsie haben nicht gewohnt |
| هغویhağuy · sie (w.) | اوسېدېosedesie wohntenنه اوسېدېnə osedesie wohnten nicht | واوسېدېwə́osedesie haben gewohntو نه اوسېدېwə́ nə osedesie haben nicht gewohnt |
Imperativ
Verneint wird nur imperfektiv, mit مه mə.
| Person | imperfektivmach weiter / immer | perfektivjetzt, einmal |
|---|---|---|
| Einzahldu | اوسېږهoseẓ̌awohn!مه اوسېږهmə oseẓ̌awohn nicht! | واوسېږهwə́oseẓ̌awohn!verneint nur imperfektiv |
| Mehrzahlihr | اوسېږئoseẓ̌əywohnt!مه اوسېږئmə oseẓ̌əywohnt nicht! | واوسېږئwə́oseẓ̌əywohnt!verneint nur imperfektiv |
Perfekt
Partizip + „sein“, beide richten sich nach dem Subjekt.
| Person | Form |
|---|---|
| زهzə · ich | اوسېدلی یمosedəlay yəmich habe gewohntنه یم اوسېدلیnə yəm osedəlayich habe nicht gewohnt |
| تهtə · du | اوسېدلی یېosedəlay yedu hast gewohntنه یې اوسېدلیnə ye osedəlaydu hast nicht gewohnt |
| هغهhağə · er | اوسېدلی دیosedəlay dayer hat gewohntنه دی اوسېدلیnə day osedəlayer hat nicht gewohnt |
| هغهhağa · sie | اوسېدلې دهosedəle daer hat gewohntنه ده اوسېدلېnə da osedəleer hat nicht gewohnt |
| موږmuẓ̌ · wir | اوسېدلي یوosedəli yuwir haben gewohntنه یو اوسېدليnə yu osedəliwir haben nicht gewohnt |
| تاسېtāse · ihr | اوسېدلي یئosedəli yəyihr habt gewohntنه یئ اوسېدليnə yəy osedəliihr habt nicht gewohnt |
| هغویhağuy · sie (m.) | اوسېدلي ديosedəli disie haben gewohntنه دي اوسېدليnə di osedəlisie haben nicht gewohnt |
| هغویhağuy · sie (w.) | اوسېدلې ديosedəle disie haben gewohntنه دي اوسېدلېnə di osedəlesie haben nicht gewohnt |
Können (Potential)
Partizip + شول šwəl: „ich kann …“.
| Person | Form |
|---|---|
| زهzə · ich | اوسېدلی شمosedəlay šəmich kann wohnenاوسېدلی نه شمosedəlay nə šəmich kann nicht wohnen |
| تهtə · du | اوسېدلی شېosedəlay šedu kannst wohnenاوسېدلی نه شېosedəlay nə šedu kannst nicht wohnen |
| هغهhağa · er/sie | اوسېدلی شيosedəlay šier kann wohnenاوسېدلی نه شيosedəlay nə šier kann nicht wohnen |
| موږmuẓ̌ · wir | اوسېدلی شوosedəlay šuwir können wohnenاوسېدلی نه شوosedəlay nə šuwir können nicht wohnen |
| تاسېtāse · ihr | اوسېدلی شئosedəlay šəyihr könnt wohnenاوسېدلی نه شئosedəlay nə šəyihr könnt nicht wohnen |
| هغویhağuy · sie | اوسېدلی شيosedəlay šisie können wohnenاوسېدلی نه شيosedəlay nə šisie können nicht wohnen |
Beispiele
Imperfektiv = Verlauf, Wiederholung, Gewohnheit · perfektiv = eine einzelne, abgeschlossene Handlung.
imperfektiv · Präsens
موږ په ویانا کې اوسېږو.
muẓ̌ pə wiyānā ke oseẓ̌u.
Wir wohnen in Wien.
Gleiches Verb in anderen Sprachen
| Sprache | Infinitiv | ich wohne | ich habe gewohnt | wohn! |
|---|---|---|---|---|
| Deutsch | wohnen | ich wohne | ich habe gewohnt | wohn! |
| Pashto | اوسېدلosedə́l | زه اوسېږمoseẓ̌əm | زه واوسېدمwə́osedəm | واوسېږهwə́oseẓ̌a |
| Dari | زندگی کردنzindagī kardan | من زندگی میکنمzindagī mēkonam | من زندگی کردمzindagī kardam | زندگی کنzindagī kon |
| Kurmancî | jiyan | ez dijîm | ez jiyam | bijî |
| Soranî | ژیانjiyan | من دەژیمdejîm | من ژیامjiyam | بژیbijî |
