Verb · Soranî
خوێندنەوە
lesen
xwêndinewe
- transitiv
- mit -ەوە -ewe
- A1
So funktioniert das Verb auf Soranî – und was anders ist als im Deutschen
- Vorsilben: دە de- Präsens, ب bi- Subjunktiv und Imperativ, na-/ne-/me- Verneinung.
- Zwei Stämme (Präsens, Vergangenheit).
- Ergativ über Personenzeichen (-im, -it, -î, -man, -tan, -yan): Sie wandern ans erste Glied: nûsîm „ich schrieb“, aber namekem nûsî „ich schrieb den Brief“ und nemnûsî „ich schrieb nicht“. Im Deutschen undenkbar.
- Keine eigene Zukunftsform – das Präsens gilt auch für morgen. Kein Geschlecht am Verb.
- Das Verb steht am Satzende.
Die Stämme
Stamm
Präsens
خوێنxwên–
Vergangenheit
خوێندxwênd–
Präsens
دە de- + Präsensstamm + Endung, verneint mit نا na-. Es gilt auch für die Zukunft.
| Person | Form |
|---|---|
| منmin · ich | دەخوێن‍‍مەوەdexwênimeweich leseناخوێن‍‍مەوەnaxwênimeweich lese nicht |
| تۆto · du | دەخوێن‍‍یت‍‍ەوەdexwênîtewedu liestناخوێن‍‍یت‍‍ەوەnaxwênîtewedu liest nicht |
| ئەوew · er/sie | دەخوێن‍‍ێت‍‍ەوەdexwênêteweer liestناخوێن‍‍ێت‍‍ەوەnaxwênêteweer liest nicht |
| ئێمەême · wir | دەخوێن‍‍ین‍‍ەوەdexwênînewewir lesenناخوێن‍‍ین‍‍ەوەnaxwênînewewir lesen nicht |
| ئێوەêwe · ihr | دەخوێن‍‍نەوەdexwênineweihr lestناخوێن‍‍نەوەnaxwênineweihr lest nicht |
| ئەوانewan · sie | دەخوێن‍‍نەوەdexwêninewesie lesenناخوێن‍‍نەوەnaxwêninewesie lesen nicht |
Subjunktiv
ب bi- statt de-, verneint mit نە ne-.
| Person | Form |
|---|---|
| منmin · ich | ب‍‍خوێن‍‍مەوەbixwênimewedass ich leseنەخوێن‍‍مەوەnexwênimewedass ich nicht lese |
| تۆto · du | ب‍‍خوێن‍‍یت‍‍ەوەbixwênîtewedass du liestنەخوێن‍‍یت‍‍ەوەnexwênîtewedass du nicht liest |
| ئەوew · er/sie | ب‍‍خوێن‍‍ێت‍‍ەوەbixwênêtewedass er liestنەخوێن‍‍ێت‍‍ەوەnexwênêtewedass er nicht liest |
| ئێمەême · wir | ب‍‍خوێن‍‍ین‍‍ەوەbixwênînewedass wir lesenنەخوێن‍‍ین‍‍ەوەnexwênînewedass wir nicht lesen |
| ئێوەêwe · ihr | ب‍‍خوێن‍‍نەوەbixwêninewedass ihr lestنەخوێن‍‍نەوەnexwêninewedass ihr nicht lest |
| ئەوانewan · sie | ب‍‍خوێن‍‍نەوەbixwêninewedass sie lesenنەخوێن‍‍نەوەnexwêninewedass sie nicht lesen |
Imperativ
Verneint mit مە me-.
| Person | Form |
|---|---|
| Einzahldu | ب‍‍خوێن‍‍ەوەbixwênewelies!مەخوێن‍‍ەوەmexwênewelies nicht! |
| Mehrzahlihr | ب‍‍خوێن‍‍نەوەbixwêninewelest!مەخوێن‍‍نەوەmexwêninewelest nicht! |
Vergangenheit
Ergativ mit wandernden Personenzeichen (-م، -ت، -ی، -مان، -تان، -یان): Sie hängen am ersten Glied – am Stamm, an ne-/de- oder am Objekt.
| Person | Form |
|---|---|
| منmin · ich | خوێندمەوەxwêndimeweich lasنەمخوێندەوەnemxwêndeweich las nicht |
| تۆto · du | خوێندتەوەxwênditewedu lasestنەتخوێندەوەnetxwêndewedu lasest nicht |
| ئەوew · er/sie | خوێندییەوەxwêndîyeweer lasنەیخوێندەوەneyxwêndeweer las nicht |
| ئێمەême · wir | خوێندمان‍‍ەوەxwêndmanewewir lasenنەمان‍‍خوێندەوەnemanxwêndewewir lasen nicht |
| ئێوەêwe · ihr | خوێندتان‍‍ەوەxwêndtaneweihr lastنەتان‍‍خوێندەوەnetanxwêndeweihr last nicht |
| ئەوانewan · sie | خوێندیان‍‍ەوەxwêndyanewesie lasenنەیان‍‍خوێندەوەneyanxwêndewesie lasen nicht |
Verlaufsvergangenheit
دە de- + Vergangenheitsstamm: „war gerade dabei“ oder „pflegte zu“.
| Person | Form |
|---|---|
| منmin · ich | دەمخوێندەوەdemxwêndeweich las (gerade / immer wieder)نەمدەخوێندەوەnemdexwêndeweich las nicht (gerade / immer wieder) |
| تۆto · du | دەتخوێندەوەdetxwêndewedu lasest (gerade / immer wieder)نەتدەخوێندەوەnetdexwêndewedu lasest nicht (gerade / immer wieder) |
| ئەوew · er/sie | دەیخوێندەوەdeyxwêndeweer las (gerade / immer wieder)نەیدەخوێندەوەneydexwêndeweer las nicht (gerade / immer wieder) |
| ئێمەême · wir | دەمان‍‍خوێندەوەdemanxwêndewewir lasen (gerade / immer wieder)نەمان‍‍دەخوێندەوەnemandexwêndewewir lasen nicht (gerade / immer wieder) |
| ئێوەêwe · ihr | دەتان‍‍خوێندەوەdetanxwêndeweihr last (gerade / immer wieder)نەتان‍‍دەخوێندەوەnetandexwêndeweihr last nicht (gerade / immer wieder) |
| ئەوانewan · sie | دەیان‍‍خوێندەوەdeyanxwêndewesie lasen (gerade / immer wieder)نەیان‍‍دەخوێندەوەneyandexwêndewesie lasen nicht (gerade / immer wieder) |
Gut zu wissen: Mit der Nachsilbe -ەوە -ewe; ohne sie heißt خوێندن „studieren, singen“.
Beispiele
Vergangenheit
ئەو کتێبەکەی خوێندەوە.
ew ktêbekey xwêndewe.
Sie hat das Buch gelesen.
Das Personenzeichen -y hängt am Objekt.
Gleiches Verb in anderen Sprachen
| Sprache | Infinitiv | ich lese | ich habe gelesen | lies! |
|---|---|---|---|---|
| Deutsch | lesen | ich lese | ich habe gelesen | lies! |
| Pashto | لوستلlwastə́l | زه لول‍‍مlwaləm | ما ولوستwə́lwast | ولول‍‍هwə́lwala |
| Dari | خواندنkhāndan | من می‌خوان‍‍مmēkhānam | من خواندمkhāndam | ب‍‍خوانbekhān |
| Kurmancî | xwendin | ez dixwînim | min xwend | bixwîne |
| Soranî | خوێندنەوەxwêndinewe | من دەخوێن‍‍مەوەdexwênimewe | من خوێندمەوەxwêndimewe | ب‍‍خوێن‍‍ەوەbixwênewe |