Verb · Soranî
کار کردن
arbeiten
kar kirdin
- transitiv
- mit کار kar
- A1
So funktioniert das Verb auf Soranî – und was anders ist als im Deutschen
- Vorsilben: دە de- Präsens, ب bi- Subjunktiv und Imperativ, na-/ne-/me- Verneinung.
- Zwei Stämme (Präsens, Vergangenheit).
- Ergativ über Personenzeichen (-im, -it, -î, -man, -tan, -yan): Sie wandern ans erste Glied: nûsîm „ich schrieb“, aber namekem nûsî „ich schrieb den Brief“ und nemnûsî „ich schrieb nicht“. Im Deutschen undenkbar.
- Keine eigene Zukunftsform – das Präsens gilt auch für morgen. Kein Geschlecht am Verb.
- Das Verb steht am Satzende.
Die Stämme
Stamm
Präsens
کەke–
Vergangenheit
کردkird–
Präsens
دە de- + Präsensstamm + Endung, verneint mit نا na-. Es gilt auch für die Zukunft.
| Person | Form |
|---|---|
| منmin · ich | کار دەکەمkar dekemich arbeiteکار ناکەمkar nakemich arbeite nicht |
| تۆto · du | کار دەکەیتkar dekeytdu arbeitestکار ناکەیتkar nakeytdu arbeitest nicht |
| ئەوew · er/sie | کار دەکاتkar dekater arbeitetکار ناکاتkar nakater arbeitet nicht |
| ئێمەême · wir | کار دەکەینkar dekeynwir arbeitenکار ناکەینkar nakeynwir arbeiten nicht |
| ئێوەêwe · ihr | کار دەکەنkar dekenihr arbeitetکار ناکەنkar nakenihr arbeitet nicht |
| ئەوانewan · sie | کار دەکەنkar dekensie arbeitenکار ناکەنkar nakensie arbeiten nicht |
Subjunktiv
ب bi- statt de-, verneint mit نە ne-.
| Person | Form |
|---|---|
| منmin · ich | کار ب‍‍کەمkar bikemdass ich arbeiteکار نەکەمkar nekemdass ich nicht arbeite |
| تۆto · du | کار ب‍‍کەیتkar bikeytdass du arbeitestکار نەکەیتkar nekeytdass du nicht arbeitest |
| ئەوew · er/sie | کار ب‍‍کاتkar bikatdass er arbeitetکار نەکاتkar nekatdass er nicht arbeitet |
| ئێمەême · wir | کار ب‍‍کەینkar bikeyndass wir arbeitenکار نەکەینkar nekeyndass wir nicht arbeiten |
| ئێوەêwe · ihr | کار ب‍‍کەنkar bikendass ihr arbeitetکار نەکەنkar nekendass ihr nicht arbeitet |
| ئەوانewan · sie | کار ب‍‍کەنkar bikendass sie arbeitenکار نەکەنkar nekendass sie nicht arbeiten |
Imperativ
Verneint mit مە me-.
| Person | Form |
|---|---|
| Einzahldu | کار ب‍‍کەkar bikearbeite!کار مەکەkar mekearbeite nicht! |
| Mehrzahlihr | کار ب‍‍کەنkar bikenarbeitet!کار مەکەنkar mekenarbeitet nicht! |
Vergangenheit
Ergativ mit wandernden Personenzeichen (-م، -ت، -ی، -مان، -تان، -یان): Sie hängen am ersten Glied – am Stamm, an ne-/de-, am Vorelement oder am Objekt.
| Person | Form |
|---|---|
| منmin · ich | کارم کردkarim kirdich arbeiteteکارم نەکردkarim nekirdich arbeitete nicht |
| تۆto · du | کارت کردkarit kirddu arbeitetestکارت نەکردkarit nekirddu arbeitetest nicht |
| ئەوew · er/sie | کاری کردkarî kirder arbeiteteکاری نەکردkarî nekirder arbeitete nicht |
| ئێمەême · wir | کارمان کردkarman kirdwir arbeitetenکارمان نەکردkarman nekirdwir arbeiteten nicht |
| ئێوەêwe · ihr | کارتان کردkartan kirdihr arbeitetetکارتان نەکردkartan nekirdihr arbeitetet nicht |
| ئەوانewan · sie | کاریان کردkaryan kirdsie arbeitetenکاریان نەکردkaryan nekirdsie arbeiteten nicht |
Verlaufsvergangenheit
دە de- + Vergangenheitsstamm: „war gerade dabei“ oder „pflegte zu“.
| Person | Form |
|---|---|
| منmin · ich | کارم دەکردkarim dekirdich arbeitete (gerade / immer wieder)کارم نەدەکردkarim nedekirdich arbeitete nicht (gerade / immer wieder) |
| تۆto · du | کارت دەکردkarit dekirddu arbeitetest (gerade / immer wieder)کارت نەدەکردkarit nedekirddu arbeitetest nicht (gerade / immer wieder) |
| ئەوew · er/sie | کاری دەکردkarî dekirder arbeitete (gerade / immer wieder)کاری نەدەکردkarî nedekirder arbeitete nicht (gerade / immer wieder) |
| ئێمەême · wir | کارمان دەکردkarman dekirdwir arbeiteten (gerade / immer wieder)کارمان نەدەکردkarman nedekirdwir arbeiteten nicht (gerade / immer wieder) |
| ئێوەêwe · ihr | کارتان دەکردkartan dekirdihr arbeitetet (gerade / immer wieder)کارتان نەدەکردkartan nedekirdihr arbeitetet nicht (gerade / immer wieder) |
| ئەوانewan · sie | کاریان دەکردkaryan dekirdsie arbeiteten (gerade / immer wieder)کاریان نەدەکردkaryan nedekirdsie arbeiteten nicht (gerade / immer wieder) |
Gut zu wissen: Das Personenzeichen der Vergangenheit hängt an کار: کارم کرد „ich habe gearbeitet“.
Beispiele
Präsens
باوکم لە هەولێر کار دەکات.
bawkim le Hewlêr kar dekat.
Mein Vater arbeitet in Erbil.
Gleiches Verb in anderen Sprachen
| Sprache | Infinitiv | ich arbeite | ich habe gearbeitet | arbeite! |
|---|---|---|---|---|
| Deutsch | arbeiten | ich arbeite | ich habe gearbeitet | arbeite! |
| Pashto | کار کولkār kawə́l | زه کار کومkār kawəm | ما کار وکړkār wə́kəṛ | کار وکړهkār wə́kṛa |
| Dari | کار کردنkār kardan | من کار می‌کن‍‍مkār mēkonam | من کار کردمkār kardam | کار کنkār kon |
| Kurmancî | xebitîn | ez dixebitim | ez xebitîm | bixebite |
| Soranî | کار کردنkar kirdin | من کار دەکەمkar dekem | من کارم کردkarim kird | کار ب‍‍کەkar bike |