Verb · Soranî
چاوەڕێ کردن
warten
çawerrê kirdin
- transitiv
- mit چاوەڕێ çawerrê
- A1
So funktioniert das Verb auf Soranî – und was anders ist als im Deutschen
- Vorsilben: دە de- Präsens, ب bi- Subjunktiv und Imperativ, na-/ne-/me- Verneinung.
- Zwei Stämme (Präsens, Vergangenheit).
- Ergativ über Personenzeichen (-im, -it, -î, -man, -tan, -yan): Sie wandern ans erste Glied: nûsîm „ich schrieb“, aber namekem nûsî „ich schrieb den Brief“ und nemnûsî „ich schrieb nicht“. Im Deutschen undenkbar.
- Keine eigene Zukunftsform – das Präsens gilt auch für morgen. Kein Geschlecht am Verb.
- Das Verb steht am Satzende.
Die Stämme
Stamm
Präsens
کەke–
Vergangenheit
کردkird–
Präsens
دە de- + Präsensstamm + Endung, verneint mit نا na-. Es gilt auch für die Zukunft.
| Person | Form |
|---|---|
| منmin · ich | چاوەڕێ دەکەمçawerrê dekemich warteچاوەڕێ ناکەمçawerrê nakemich warte nicht |
| تۆto · du | چاوەڕێ دەکەیتçawerrê dekeytdu wartestچاوەڕێ ناکەیتçawerrê nakeytdu wartest nicht |
| ئەوew · er/sie | چاوەڕێ دەکاتçawerrê dekater wartetچاوەڕێ ناکاتçawerrê nakater wartet nicht |
| ئێمەême · wir | چاوەڕێ دەکەینçawerrê dekeynwir wartenچاوەڕێ ناکەینçawerrê nakeynwir warten nicht |
| ئێوەêwe · ihr | چاوەڕێ دەکەنçawerrê dekenihr wartetچاوەڕێ ناکەنçawerrê nakenihr wartet nicht |
| ئەوانewan · sie | چاوەڕێ دەکەنçawerrê dekensie wartenچاوەڕێ ناکەنçawerrê nakensie warten nicht |
Subjunktiv
ب bi- statt de-, verneint mit نە ne-.
| Person | Form |
|---|---|
| منmin · ich | چاوەڕێ ب‍‍کەمçawerrê bikemdass ich warteچاوەڕێ نەکەمçawerrê nekemdass ich nicht warte |
| تۆto · du | چاوەڕێ ب‍‍کەیتçawerrê bikeytdass du wartestچاوەڕێ نەکەیتçawerrê nekeytdass du nicht wartest |
| ئەوew · er/sie | چاوەڕێ ب‍‍کاتçawerrê bikatdass er wartetچاوەڕێ نەکاتçawerrê nekatdass er nicht wartet |
| ئێمەême · wir | چاوەڕێ ب‍‍کەینçawerrê bikeyndass wir wartenچاوەڕێ نەکەینçawerrê nekeyndass wir nicht warten |
| ئێوەêwe · ihr | چاوەڕێ ب‍‍کەنçawerrê bikendass ihr wartetچاوەڕێ نەکەنçawerrê nekendass ihr nicht wartet |
| ئەوانewan · sie | چاوەڕێ ب‍‍کەنçawerrê bikendass sie wartenچاوەڕێ نەکەنçawerrê nekendass sie nicht warten |
Imperativ
Verneint mit مە me-.
| Person | Form |
|---|---|
| Einzahldu | چاوەڕێ ب‍‍کەçawerrê bikewarte!چاوەڕێ مەکەçawerrê mekewarte nicht! |
| Mehrzahlihr | چاوەڕێ ب‍‍کەنçawerrê bikenwartet!چاوەڕێ مەکەنçawerrê mekenwartet nicht! |
Vergangenheit
Ergativ mit wandernden Personenzeichen (-م، -ت، -ی، -مان، -تان، -یان): Sie hängen am ersten Glied – am Stamm, an ne-/de-, am Vorelement oder am Objekt.
| Person | Form |
|---|---|
| منmin · ich | چاوەڕێ‍‍م کردçawerrêm kirdich warteteچاوەڕێ‍‍م نەکردçawerrêm nekirdich wartete nicht |
| تۆto · du | چاوەڕێ‍‍ت کردçawerrêt kirddu wartetestچاوەڕێ‍‍ت نەکردçawerrêt nekirddu wartetest nicht |
| ئەوew · er/sie | چاوەڕێ‍‍ی کردçawerrêy kirder warteteچاوەڕێ‍‍ی نەکردçawerrêy nekirder wartete nicht |
| ئێمەême · wir | چاوەڕێ‍‍مان کردçawerrêman kirdwir wartetenچاوەڕێ‍‍مان نەکردçawerrêman nekirdwir warteten nicht |
| ئێوەêwe · ihr | چاوەڕێ‍‍تان کردçawerrêtan kirdihr wartetetچاوەڕێ‍‍تان نەکردçawerrêtan nekirdihr wartetet nicht |
| ئەوانewan · sie | چاوەڕێ‍‍یان کردçawerrêyan kirdsie wartetenچاوەڕێ‍‍یان نەکردçawerrêyan nekirdsie warteten nicht |
Verlaufsvergangenheit
دە de- + Vergangenheitsstamm: „war gerade dabei“ oder „pflegte zu“.
| Person | Form |
|---|---|
| منmin · ich | چاوەڕێ‍‍م دەکردçawerrêm dekirdich wartete (gerade / immer wieder)چاوەڕێ‍‍م نەدەکردçawerrêm nedekirdich wartete nicht (gerade / immer wieder) |
| تۆto · du | چاوەڕێ‍‍ت دەکردçawerrêt dekirddu wartetest (gerade / immer wieder)چاوەڕێ‍‍ت نەدەکردçawerrêt nedekirddu wartetest nicht (gerade / immer wieder) |
| ئەوew · er/sie | چاوەڕێ‍‍ی دەکردçawerrêy dekirder wartete (gerade / immer wieder)چاوەڕێ‍‍ی نەدەکردçawerrêy nedekirder wartete nicht (gerade / immer wieder) |
| ئێمەême · wir | چاوەڕێ‍‍مان دەکردçawerrêman dekirdwir warteten (gerade / immer wieder)چاوەڕێ‍‍مان نەدەکردçawerrêman nedekirdwir warteten nicht (gerade / immer wieder) |
| ئێوەêwe · ihr | چاوەڕێ‍‍تان دەکردçawerrêtan dekirdihr wartetet (gerade / immer wieder)چاوەڕێ‍‍تان نەدەکردçawerrêtan nedekirdihr wartetet nicht (gerade / immer wieder) |
| ئەوانewan · sie | چاوەڕێ‍‍یان دەکردçawerrêyan dekirdsie warteten (gerade / immer wieder)چاوەڕێ‍‍یان نەدەکردçawerrêyan nedekirdsie warteten nicht (gerade / immer wieder) |
Gut zu wissen: Wörtlich „Augen auf den Weg machen“.
Beispiele
Präsens
من لێرە چاوەڕێ دەکەم.
min lêre çawerrê dekem.
Ich warte hier.
Gleiches Verb in anderen Sprachen
| Sprache | Infinitiv | ich warte | ich habe gewartet | warte! |
|---|---|---|---|---|
| Deutsch | warten | ich warte | ich habe gewartet | warte! |
| Pashto | انتظار کولintizār kawə́l | زه انتظار کومintizār kawəm | ما انتظار وکړintizār wə́kəṛ | انتظار وکړهintizār wə́kṛa |
| Dari | انتظار کشیدنintizār kashīdan | من انتظار می‌کش‍‍مintizār mēkasham | من انتظار کشیدمintizār kashīdam | انتظار ب‍‍کشintizār bekash |
| Kurmancî | li bendê man | ez li bendê dimînim | ez li bendê mam | li bendê bimîne |
| Soranî | چاوەڕێ کردنçawerrê kirdin | من چاوەڕێ دەکەمçawerrê dekem | من چاوەڕێ‍‍م کردçawerrêm kird | چاوەڕێ ب‍‍کەçawerrê bike |