Verb · Kurmancî
axaftin
sprechen
- intransitiv
- A1
So funktioniert das Verb auf Kurmancî – und was anders ist als im Deutschen
- Vorsilben zeigen Zeit und Modus: di- Präsens, bi- Subjunktiv und Imperativ, na-/ne- Verneinung. Im Deutschen machen das Endungen und Hilfsverben.
- Zwei Stämme (Präsens, Vergangenheit), oft sehr verschieden: xw- / xwar-. Beide muss man lernen.
- Ergativ in der Vergangenheit transitiver Verben: min statt ez, und das Verb richtet sich nach dem Objekt. Im Präsens nicht.
- Futur mit dê/ê + Subjunktiv. Kein Geschlecht am Verb.
- Viele Verben sind zusammengesetzt: fêm kirin „verstehen“ (wörtlich: Verständnis machen). Das Verb steht am Satzende.
Die Stämme
Stamm
Präsens
axiv
Vergangenheit
axift
Präsens
di- + Präsensstamm + Endung. Verneint mit na- statt di-. Im Präsens gibt es keinen Ergativ.
| Person | Form |
|---|---|
| ezich | daxivimich sprechenaaxivimich spreche nicht |
| tudu | daxivîdu sprichstnaaxivîdu sprichst nicht |
| ewer/sie | daxiveer sprichtnaaxiveer spricht nicht |
| emwir | daxivinwir sprechennaaxivinwir sprechen nicht |
| hûnihr | daxivinihr sprechtnaaxivinihr sprecht nicht |
| ewsie | daxivinsie sprechennaaxivinsie sprechen nicht |
Subjunktiv
bi- statt di-: nach „wollen“, „müssen“, „dass“. Verneint mit ne-.
| Person | Form |
|---|---|
| ezich | baxivimdass ich sprecheneaxivimdass ich nicht spreche |
| tudu | baxivîdass du sprichstneaxivîdass du nicht sprichst |
| ewer/sie | baxivedass er sprichtneaxivedass er nicht spricht |
| emwir | baxivindass wir sprechenneaxivindass wir nicht sprechen |
| hûnihr | baxivindass ihr sprechtneaxivindass ihr nicht sprecht |
| ewsie | baxivindass sie sprechenneaxivindass sie nicht sprechen |
Futur
dê (kurz ê, nach tu: yê) + Subjunktiv: ez ê …
| Person | Form |
|---|---|
| ezich | ê baxivimich werde sprechenê neaxivimich werde nicht sprechen |
| tudu | yê baxivîdu wirst sprechenyê neaxivîdu wirst nicht sprechen |
| ewer/sie | ê baxiveer wird sprechenê neaxiveer wird nicht sprechen |
| emwir | ê baxivinwir werden sprechenê neaxivinwir werden nicht sprechen |
| hûnihr | ê baxivinihr werdet sprechenê neaxivinihr werdet nicht sprechen |
| ewsie | ê baxivinsie werden sprechenê neaxivinsie werden nicht sprechen |
Imperativ
Verneint mit ne-.
| Person | Form |
|---|---|
| Einzahldu | baxivesprich!neaxivesprich nicht! |
| Mehrzahlihr | baxivinsprecht!neaxivinsprecht nicht! |
Vergangenheit
Vergangenheitsstamm + Endung; das Verb richtet sich nach dem Subjekt.
| Person | Form |
|---|---|
| ezich | axiftimich sprachneaxiftimich sprach nicht |
| tudu | axiftîdu sprachstneaxiftîdu sprachst nicht |
| ewer/sie | axifter sprachneaxifter sprach nicht |
| emwir | axiftinwir sprachenneaxiftinwir sprachen nicht |
| hûnihr | axiftinihr sprachtneaxiftinihr spracht nicht |
| ewsie | axiftinsie sprachenneaxiftinsie sprachen nicht |
Verlaufsvergangenheit
di- + Vergangenheitsstamm: „war gerade dabei“ oder „pflegte zu“.
| Person | Form |
|---|---|
| ezich | daxiftimich sprach (gerade / immer wieder)nedaxiftimich sprach nicht (gerade / immer wieder) |
| tudu | daxiftîdu sprachst (gerade / immer wieder)nedaxiftîdu sprachst nicht (gerade / immer wieder) |
| ewer/sie | daxifter sprach (gerade / immer wieder)nedaxifter sprach nicht (gerade / immer wieder) |
| emwir | daxiftinwir sprachen (gerade / immer wieder)nedaxiftinwir sprachen nicht (gerade / immer wieder) |
| hûnihr | daxiftinihr spracht (gerade / immer wieder)nedaxiftinihr spracht nicht (gerade / immer wieder) |
| ewsie | daxiftinsie sprachen (gerade / immer wieder)nedaxiftinsie sprachen nicht (gerade / immer wieder) |
Perfekt
Vergangenheitsstamm + -iye (nach Vokal -ye).
| Person | Form |
|---|---|
| ezich | axiftimeich habe gesprochenneaxiftimeich habe nicht gesprochen |
| tudu | axiftiyîdu hast gesprochenneaxiftiyîdu hast nicht gesprochen |
| ewer/sie | axiftiyeer hat gesprochenneaxiftiyeer hat nicht gesprochen |
| emwir | axiftinewir haben gesprochenneaxiftinewir haben nicht gesprochen |
| hûnihr | axiftineihr habt gesprochenneaxiftineihr habt nicht gesprochen |
| ewsie | axiftinesie haben gesprochenneaxiftinesie haben nicht gesprochen |
Gut zu wissen: Vor Vokal wird di- zu d-: daxivim. Auch: peyivîn (dipeyivim).
Beispiele
Präsens
Em bi kurdî daxivin.
Wir sprechen Kurdisch.
Gleiches Verb in anderen Sprachen
| Sprache | Infinitiv | ich spreche | ich habe gesprochen | sprich! |
|---|---|---|---|---|
| Deutsch | sprechen | ich spreche | ich habe gesprochen | sprich! |
| Pashto | خبرې کولxabare kawə́l | زه خبرې کومxabare kawəm | ما خبرې وکړxabare wə́kəṛ | خبرې وکړهxabare wə́kṛa |
| Dari | گپ زدنgap zadan | من گپ میزنمgap mēzanam | من گپ زدمgap zadam | گپ بزنgap bezan |
| Kurmancî | axaftin | ez daxivim | ez axiftim | baxive |
| Soranî | قسە کردنqise kirdin | من قسە دەکەمqise dekem | من قسەم کردqisem kird | قسە بکەqise bike |
