Verb · Deutsch
schlafen
ویده کېدلخوابیدنrazanخەوتن
- unregelmäßigبې قاعدېبی‌قاعدهnerêkûpêkنارێک
- Perfekt mit habenPerfekt له haben سرهPerfekt با habenPerfekt bi habenPerfekt لەگەڵ haben
- A1
So funktioniert das deutsche Verbالماني فعل څنګه کار کويفعل آلمانی چگونه کار می‌کندLêkera almanî çawa dixebiteکرداری ئەڵمانی چۆن کار دەکات
- Das Verb richtet sich nur nach der Person (ich, du, er …) – nicht nach dem Geschlecht und nie nach dem Objekt. Kein Ergativ: „ich“ bleibt „ich“, auch in der Vergangenheit.فعل یوازې د شخص سره بدلېږي (ich, du, er …) – نه د جنس سره او هېڅکله د مفعول سره نه. ارګتیو نشته: ich په تېر وخت کې هم ich پاتې کېږي (نه لکه «ما»).فعل فقط با شخص تغییر می‌کند (ich, du, er …) – نه با جنس و هرگز با مفعول؛ مانند دری.Lêker tenê li gor kesê diguhere (ich, du, er …) – ne li gor zayendê û qet li gor bireserê. Ergatîf tune: ich di dema borî de jî ich dimîne (ne wekî „min“).کردار تەنها بەپێی کەس دەگۆڕێت (ich, du, er …) – نەک بەپێی ڕەگەز و هەرگیز بەپێی بەرکار. ئێرگەتیڤ نییە: ich لە ڕابردووشدا هەر ich دەمێنێتەوە.
- Kein Aspekt: Ich esse heißt „ich esse gerade“ und „ich esse immer“.اړخ (استمراري او مطلق) نشته: Ich esse = «زه اوس خورم» او «زه تل خورم».تفاوت «می» و «بـ» وجود ندارد: Ich esse = «همین حالا می‌خورم» و «همیشه می‌خورم».Aspekt tune: Ich esse = „ez niha dixwim“ û „ez her tim dixwim“.ئاسپێکت نییە: Ich esse = «ئێستا دەخۆم» و «هەمیشە دەخۆم».
- Vergangenheit im Gespräch: Perfekt (habe/bin + Partizip II). In Büchern: Präteritum.په خبرو کې تېر وخت: Perfekt (habe/bin + Partizip II). په کتابونو کې: Präteritum.گذشته در گفتگو: Perfekt (habe/bin + Partizip II) – مانند «خورده‌ام». در کتاب‌ها: Präteritum – مانند «خوردم».Dema borî di axaftinê de: Perfekt (habe/bin + Partizip II). Di pirtûkan de: Präteritum.ڕابردوو لە قسەکردندا: Perfekt (habe/bin + Partizip II). لە کتێبدا: Präteritum.
- haben oder sein? Bewegung und Veränderung (gehen, kommen, werden) → sein. Fast alle anderen → haben.haben که sein؟ د حرکت او بدلون فعلونه (gehen, kommen, werden) ← sein. نور نږدې ټول ← haben.haben یا sein؟ فعل‌های حرکت و تغییر (gehen, kommen, werden) ← sein. تقریباً همه دیگر ← haben.haben an sein? Lêkerên tevger û guherînê (gehen, kommen, werden) → sein. Hema hemû yên din → haben.haben یان sein؟ کرداری جووڵە و گۆڕان (gehen, kommen, werden) ← sein. نزیکەی هەموو ئەوانی تر ← haben.
- Trennbare Verben: Die Vorsilbe geht im Hauptsatz ans Ende: Ich stehe um 7 Uhr auf. Im Nebensatz bleibt sie dran: …, weil ich um 7 Uhr aufstehe.جلا کېدونکي فعلونه: مختاړی په اصلي جمله کې پای ته ځي: Ich stehe um 7 Uhr auf. په فرعي جمله کې نښتی پاتې کېږي: …, weil ich um 7 Uhr aufstehe.فعل‌های جداشدنی: پیشوند در جملهٔ اصلی به آخر می‌رود: Ich stehe um 7 Uhr auf. در جملهٔ فرعی چسپیده می‌ماند: …, weil ich um 7 Uhr aufstehe.Lêkerên veqetbar: pêşgir di hevoka sereke de diçe dawiyê: Ich stehe um 7 Uhr auf. Di hevoka girêdayî de pê ve dimîne: …, weil ich um 7 Uhr aufstehe.کرداری جیابووەوە: پێشگر لە ڕستەی سەرەکیدا دەچێتە کۆتایی: Ich stehe um 7 Uhr auf. لە ڕستەی لاوەکیدا پێوەی دەمێنێت: …, weil ich um 7 Uhr aufstehe.
- Im Hauptsatz steht das Verb an 2. Stelle, im Nebensatz am Ende. (Paschtu, Dari und Kurdisch: fast immer am Ende.)په اصلي جمله کې فعل په دوهم ځای کې وي، په فرعي جمله کې په پای کې (په پښتو کې نږدې تل په پای کې).در جملهٔ اصلی فعل در جای دوم است، در جملهٔ فرعی در آخر (در دری تقریباً همیشه در آخر).Di hevoka sereke de lêker li cihê duyem e, di hevoka girêdayî de li dawiyê (di kurdî de hema her tim li dawiyê).لە ڕستەی سەرەکیدا کردار لە شوێنی دووەمە، لە ڕستەی لاوەکیدا لە کۆتایی (لە کوردیدا نزیکەی هەمیشە لە کۆتایی).
Stammformenاصلي بڼېشکل‌های اصلیFormên bingehînشێوە سەرەکییەکان
Präsensاوسنی وختزمان حالDema nihaکاتی ئێستا
Auch für die Zukunft: Morgen esse ich Reis.د راتلونکي لپاره هم: Morgen esse ich Reis.برای آینده هم: Morgen esse ich Reis.Ji bo pêşerojê jî: Morgen esse ich Reis.بۆ داهاتووش: Morgen esse ich Reis.
| PersonشخصشخصKesکەس | FormبڼهشکلFormشێوە |
|---|---|
| ichزهمنezمن | schlafeschlafe nicht |
| duتهتوtuتۆ | schläfstschläfst nicht |
| er/sie/esهغهاوewئەو | schläftschläft nicht |
| wirموږماemئێمە | schlafenschlafen nicht |
| ihrتاسېشماhûnئێوە | schlaftschlaft nicht |
| sie/Sieهغویآن‌هاewئەوان | schlafenschlafen nicht |
Präteritumتېر وخت (لیکنی)گذشتهٔ ساده (نوشتاری)Dema borî (nivîskî)ڕابردووی سادە (نووسین)
Vor allem in Büchern. Im Gespräch nur bei war, hatte und Modalverben.اکثره په کتابونو کې. په خبرو کې یوازې war, hatte او موډال فعلونه.بیشتر در کتاب‌ها. در گفتگو فقط war, hatte و فعل‌های وجهی.Bi piranî di pirtûkan de. Di axaftinê de tenê war, hatte û lêkerên modal.زیاتر لە کتێبدا. لە قسەکردندا تەنها war, hatte و کردارە مۆداڵەکان.
| PersonشخصشخصKesکەس | FormبڼهشکلFormشێوە |
|---|---|
| ichزهمنezمن | schliefschlief nicht |
| duتهتوtuتۆ | schliefstschliefst nicht |
| er/sie/esهغهاوewئەو | schliefschlief nicht |
| wirموږماemئێمە | schliefenschliefen nicht |
| ihrتاسېشماhûnئێوە | schlieftschlieft nicht |
| sie/Sieهغویآن‌هاewئەوان | schliefenschliefen nicht |
Perfektتېر وخت (د خبرو)ماضی نقلی (گفتاری)Dema borî (axaftin)ڕابردووی نزیک (قسەکردن)
So erzählt man im Gespräch. haben/sein an 2. Stelle, Partizip II am Satzende: Ich habe Reis gegessen.په خبرو کې داسې ویل کېږي. haben/sein په دوهم ځای، Partizip II د جملې په پای کې: Ich habe Reis gegessen.در گفتگو این‌طور گفته می‌شود. haben/sein در جای دوم، Partizip II در آخر جمله: Ich habe Reis gegessen.Di axaftinê de wisa tê gotin. haben/sein li cihê duyem, Partizip II li dawiya hevokê: Ich habe Reis gegessen.لە قسەکردندا وا دەگوترێت. haben/sein لە شوێنی دووەم، Partizip II لە کۆتایی ڕستە: Ich habe Reis gegessen.
| PersonشخصشخصKesکەس | FormبڼهشکلFormشێوە |
|---|---|
| ichزهمنezمن | habe geschlafenhabe nicht geschlafen |
| duتهتوtuتۆ | hast geschlafenhast nicht geschlafen |
| er/sie/esهغهاوewئەو | hat geschlafenhat nicht geschlafen |
| wirموږماemئێمە | haben geschlafenhaben nicht geschlafen |
| ihrتاسېشماhûnئێوە | habt geschlafenhabt nicht geschlafen |
| sie/Sieهغویآن‌هاewئەوان | haben geschlafenhaben nicht geschlafen |
Futur Iراتلونکی وختآیندهDema bêداهاتوو
werden + Infinitiv. Im Alltag sagt man meist Präsens.werden + Infinitiv. په ورځنیو خبرو کې اکثره Präsens.werden + Infinitiv. در گفتگوی روزمره بیشتر Präsens.werden + Infinitiv. Di jiyana rojane de pir caran Präsens.werden + Infinitiv. لە ژیانی ڕۆژانەدا زۆرجار Präsens.
| PersonشخصشخصKesکەس | FormبڼهشکلFormشێوە |
|---|---|
| ichزهمنezمن | werde schlafenwerde nicht schlafen |
| duتهتوtuتۆ | wirst schlafenwirst nicht schlafen |
| er/sie/esهغهاوewئەو | wird schlafenwird nicht schlafen |
| wirموږماemئێمە | werden schlafenwerden nicht schlafen |
| ihrتاسېشماhûnئێوە | werdet schlafenwerdet nicht schlafen |
| sie/Sieهغویآن‌هاewئەوان | werden schlafenwerden nicht schlafen |
ImperativامرامرFermanîفەرمانی
du-Form ohne -st. Höflich: Verb + Sie.د du بڼه بې -st. په درناوي: فعل + Sie.شکل du بدون -st. مؤدبانه: فعل + Sie.Forma du bê -st. Bi rêz: lêker + Sie.شێوەی du بەبێ -st. بە ڕێزەوە: کردار + Sie.
| PersonشخصشخصKesکەس | FormبڼهشکلFormشێوە |
|---|---|
| duduتهتوtuتۆ | schlaf!schlaf nicht! |
| ihrihrتاسېشماhûnئێوە | schlaft!schlaft nicht! |
| SieSie (höflich)تاسې (په درناوي)شما (مؤدبانه)hûn (bi rêz)ئێوە (بە ڕێزەوە) | schlafen Sie!schlafen Sie nicht! |
Beispieleبېلګېمثال‌هاMînakنموونەکان
Präsens
Das Kind schläft.
ماشوم ویده دی.
طفل خواب است.
Zarok radize.
منداڵەکە خەوتووە.
In deiner Spracheستا په ژبهبه زبان توBi zimanê teبە زمانی تۆ
| Sprache | Infinitiv | ich schlafe | ich habe geschlafen | schlaf! |
|---|---|---|---|---|
| Deutsch | schlafen | ich schlafe | ich habe geschlafen | schlaf! |
| Pashto | ویده کېدلwida kedə́l | زه ویده کېږمwida keẓ̌əm | زه ویده شومwida šwəm | ویده ش‍‍هwida ša |
| Dari | خوابیدنkhābīdan | من می‌خواب‍‍مmēkhābam | من خوابیدمkhābīdam | ب‍‍خوابbekhāb |
| Kurmancî | razan | ez dirazim | ez razam | biraze |
| Soranî | خەوتنxewtin | من دەخەومdexewim | من خەوت‍‍مxewtim | ب‍‍خەوەbixewe |